W poszukiwaniu odpowiedzi
Ślady, których nie było
Nie wszystkie tajemnice II wojny światowej zostały wyjaśnione. Oprócz głównego nurtu badawczego i publicystycznego, skupionego wokół tragicznych wydarzeń historycznych tego okresu, jedną z dziedzin zainteresowań członków fundacji są śledztwa prowadzone na styku archeologii, historii gospodarczej, żmudnych poszukiwań źródłowych, dociekliwości badawczej i skrupulatnej pracy archiwalnej w archiwach dwóch kontynentów — Europy i Ameryki — w poszukiwaniu odpowiedzi na niewyjaśnione zagadki historyczne.
Zagadka generała SS
Dotychczas nigdy niepotwierdzone powojenne losy SS-Obergruppenführera, odpowiedzialnego za najbardziej zaawansowane programy zbrojeniowe III Rzeszy — zbrodniarza, człowieka, którego oficjalna biografia kończy się 9 maja 1945 roku nigdy niepotwierdzonym samobójstwem, stanowią do dzisiaj jedną z tajemnic przeszłości. Odnalezione przez Marka Michalskiego wraz ze współpracownikami dokumenty podważają wersję wydarzeń sugerującą śmierć samobójczą lub w wyniku działań oddziałów partyzanckich. Ustalenia opublikowane zostały po raz pierwszy na świecie w „Odkrywcy" (od 2018 r.) — później opisano je w raporcie „Hans Kammler, Hitler's Last Hope, in American Hands" (Döbert, Karlsch, Wilson Center, 2019) oraz w artykule „Der Nazi, der zu viel wusste" (Steffen Kopetzky, „Der Spiegel", 21.05.2025).
-
„Zapytajcie Kammlera...". (Odkrywca 8/2018, s. 12–13)
-
„… Przesłuchać Kammlera…" (Odkrywca 9/2018, s. 18).
-
„Prisoner of War. Hans Kammler w rękach Amerykanów" (Odkrywca 7/2019).
Podziemne instalacje
Drugim wątkiem badawczym są tajemnice związane z szeroko rozumianymi niemieckimi instalacjami podziemnymi z okresu II wojny światowej — poszukiwania archiwalne oryginalnych dokumentów konstrukcyjnych oraz analiza zdjęć lotniczych.
- „Relokacje przemysłowe do obiektów podziemnych" (Odkrywca 3/2022).
- „Kompleks badawczo-produkcyjny HWK Walter na zdjęciach lotniczych..." (Odkrywca 11(274)/2021).
- „Przesłuchanie Niemca, który widział plany Riese" (Odkrywca 5-6(308)/2025).
Klasztor w Lubiążu
Poklasztorne opactwo cystersów w Lubiążu na Dolnym Śląsku — jeden z największych kompleksów sakralnych w Europie — od dekad owiane jest legendami o ukrytych skarbach i tajemniczych podziemiach. W 1943 roku na jego terenie ulokowały się zakłady Telefunken, prowadzące na zlecenie niemieckiego Ministerstwa Lotnictwa badania nad radiolokacją. Do dziś nie wiadomo z całą pewnością, czy była to jedyna działalność prowadzona wówczas w murach klasztoru, czy tylko część większej układanki.
Marek Michalski poświęcił tajemnicom i eksploracji Lubiąża dwuczęściowy artykuł „Lubiąż mniej nieznany?", publikowany w „Odkrywcy", jak również wystąpienie w ramach spotkania „Tajny Zamek Czocha":
-
„Lubiąż mniej nieznany?" cz. 1 — Odkrywca nr 12/215, grudzień 2016.
- „Lubiąż mniej nieznany? cz. 2" — Odkrywca, styczeń 2017, s. 22.
-
Wystąpienie „Lubiąż, który nie daje o sobie zapomnieć..." w ramach wydarzenia „Tajny Zamek Czocha", 16–17 listopada 2024.
Kompleks produkcyjno-badawczy w Sieniawce — podobóz FAL Kleinschönau
Jeden z członków Fundacji był ważnym ogniwem w międzynarodowym projekcie badającym filię obozu Gross-Rosen w Sieniawce (Zittwerke) — dawnych koszarach i fabryce zbrojeniowej niedaleko Żytawy, leżących dziś w większości po polskiej stronie granicy. Prace polsko-niemieckiego zespołu badawczego zostały uwiecznione w dwuodcinkowym filmie dokumentalnym wyprodukowanym dla niemieckiej stacji ZDFinfo. Wynikiem kwerend i analiz pozyskanego materiału było również wskazanie potencjalnej, nieznanej dotychczas lokalizacji ponad 30 anomalii, które swoim kształtem i wielkością mogą być interpretowane jako groby masowe:
-
„Geheime Unterwelten der SS – Das Rätsel der Zittwerke" (Tajemne podziemia SS – Zagadka Zittwerke), ZDFinfo, 2021.
-
„Geheime Unterwelten der SS – Das Geheimnis von Zittau" (Tajemne podziemia SS – Tajemnica Żytawy), ZDFinfo, 2021.
65. km... bez złota
Każde badania powinny być poprzedzone zdroworozsądkowym podejściem do tematu i opieraniem hipotez przynajmniej na szczątkowych dokumentach archiwalnych. Wątek legendarnego „Złotego Pociągu" i tajemniczej bocznicy kolejowej na 65. kilometrze linii pod Wałbrzychem regularnie powraca w mediach — niezależnie od tego, czy chodzi o poszukiwania ukrytego złota, czy o rzeczywiste odkrycia archiwalne dotyczące historii tego miejsca. Oprócz artykułu temat ten został poruszony w filmie z serii „Dolny Śląsk. Zaginione Skarby", jak również na konferencji, która odbyła się na Zamku Książ w 10. rocznicę szeroko zakrojonych badań prowadzonych na tym terenie.
- „Bocznica i nieznane zdjęcia, czyli co nowego na 65. km" (Odkrywca 10/2022) — Marek Michalski i Krzysztof Krzyżanowski, współpraca: Piotr Kruszyński.
